วิธี Override Chart of Accounts ใน Frappe สำหรับภาษาไทย

เรียนรู้วิธีสร้าง Custom Chart of Accounts สำหรับบริษัทไทย พร้อมรองรับชื่อบัญชีภาษาไทย การ Import จาก CSV และการติดตั้งอัตโนมัติใน Frappe Framework

ระบบ Chart of Accounts (ผังบัญชี) ใน Frappe/ERPNext มาพร้อมกับ Template มาตรฐานหลายประเทศ แต่สำหรับบริษัทไทยที่ต้องการใช้ผังบัญชีตามมาตรฐานไทย พร้อมชื่อบัญชีภาษาไทย บทความนี้จะแนะนำวิธี Override ระบบเพื่อรองรับความต้องการเหล่านี้

ภาพรวมของระบบ

การ Override Chart of Accounts ประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก:

COA Template Handler - โหลด Template ผังบัญชี Custom
Extended CSV Importer - Import ผังบัญชีจาก CSV พร้อมคอลัมน์เพิ่มเติม
Auto-Installer - ติดตั้งผังบัญชีอัตโนมัติเมื่อสร้างบริษัท

โครงสร้างไฟล์

your_app/
├── your_app/
│   ├── accounts/
│   │   ├── chart_of_accounts/
│   │   │   ├── thai_standard.json      # JSON Template
│   │   │   └── thai_standard.csv       # CSV Template
│   │   └── chart_of_accounts.py        # COA Handler
│   ├── overrides/
│   │   └── chart_of_accounts_importer.py  # CSV Importer
│   └── setup/
│       └── coa_installer.py            # Auto-Installer
└── hooks.py

1. สร้าง COA Template Handler

สร้างไฟล์ chart_of_accounts.py เพื่อ Override การโหลด Template:

import frappe
import os
import json

def get_charts_for_country(country: str, with_standard: bool = False):
    """Override เพื่อเพิ่ม Chart Templates สำหรับประเทศไทย"""
    charts = []

    # โหลดจาก Template Directory ของ App
    template_dir = frappe.get_app_path("your_app", "accounts", "chart_of_accounts")

    if os.path.exists(template_dir):
        for filename in os.listdir(template_dir):
            if filename.endswith('.json'):
                chart_name = filename.replace('.json', '').replace('_', ' ').title()
                charts.append(chart_name)

    return charts

def get_chart(chart_name: str, country: str = None):
    """โหลด Chart Template ตามชื่อ"""
    template_dir = frappe.get_app_path("your_app", "accounts", "chart_of_accounts")
    filename = chart_name.lower().replace(' ', '_') + '.json'
    filepath = os.path.join(template_dir, filename)

    if os.path.exists(filepath):
        with open(filepath, 'r', encoding='utf-8') as f:
            return json.load(f)

    return None

2. สร้าง Extended CSV Importer

CSV Importer มาตรฐานของ Frappe รองรับ 8 คอลัมน์ แต่เราต้องการเพิ่มคอลัมน์สำหรับชื่อบัญชีภาษาไทย:

import frappe
from frappe import _
import csv

class ChartOfAccountsImporter:
    """Extended COA Importer รองรับ 10 คอลัมน์"""

    # คอลัมน์มาตรฐาน: 8
    # คอลัมน์เพิ่มเติม: 2 (account_name_th, description_th)
    EXPECTED_COLUMNS = 10

    COLUMN_MAPPING = {
        0: "account_name",
        1: "account_name_th",      # ชื่อบัญชีภาษาไทย
        2: "parent_account",
        3: "account_number",
        4: "is_group",
        5: "account_type",
        6: "root_type",
        7: "report_type",
        8: "account_currency",
        9: "description_th"        # คำอธิบายภาษาไทย
    }

    def validate_columns(self, row):
        """ตรวจสอบจำนวนคอลัมน์"""
        if len(row) < self.EXPECTED_COLUMNS:
            frappe.throw(_(f"ต้องมี {self.EXPECTED_COLUMNS} คอลัมน์, พบ {len(row)}"))

    def generate_data_from_csv(self, file_path):
        """Parse CSV พร้อมคอลัมน์เพิ่มเติม"""
        accounts = []

        with open(file_path, 'r', encoding='utf-8-sig') as f:
            reader = csv.reader(f)
            headers = next(reader)  # ข้าม Header Row

            for row in reader:
                if not row or not row[0].strip():
                    continue

                self.validate_columns(row)

                account = {
                    "account_name": row[0].strip(),
                    "account_name_th": row[1].strip() if len(row) > 1 else "",
                    "parent_account": row[2].strip() if len(row) > 2 else "",
                    "account_number": row[3].strip() if len(row) > 3 else "",
                    "is_group": int(row[4]) if len(row) > 4 and row[4] else 0,
                    "account_type": row[5].strip() if len(row) > 5 else "",
                    "root_type": row[6].strip() if len(row) > 6 else "",
                    "report_type": row[7].strip() if len(row) > 7 else "",
                    "account_currency": row[8].strip() if len(row) > 8 else "",
                    "description_th": row[9].strip() if len(row) > 9 else ""
                }
                accounts.append(account)

        return accounts

    def build_forest(self, accounts):
        """สร้าง Tree Structure จากข้อมูล Flat"""
        by_parent = {}
        for acc in accounts:
            parent = acc.get("parent_account", "")
            if parent not in by_parent:
                by_parent[parent] = []
            by_parent[parent].append(acc)

        def build_tree(parent_name=""):
            tree = {}
            for acc in by_parent.get(parent_name, []):
                name = acc["account_name"]
                tree[name] = {
                    "account_number": acc.get("account_number"),
                    "account_type": acc.get("account_type"),
                    "root_type": acc.get("root_type"),
                    "report_type": acc.get("report_type"),
                    "is_group": acc.get("is_group"),
                    "account_name_th": acc.get("account_name_th"),
                }
                # Recursive สำหรับ Child Accounts
                children = build_tree(name)
                if children:
                    tree[name].update(children)
            return tree

        return build_tree()

    def import_coa(self, company, chart_data):
        """Import ผังบัญชีเข้าบริษัท"""
        from frappe.utils.nestedset import rebuild_tree

        def create_accounts(tree, parent=None, root_type=None):
            for account_name, account_data in tree.items():
                # ข้าม Metadata Keys
                if account_name in ["account_number", "account_type", "root_type",
                                    "report_type", "is_group", "account_name_th"]:
                    continue

                current_root_type = account_data.get("root_type") or root_type

                account = frappe.new_doc("Account")
                account.account_name = account_name
                account.company = company
                account.parent_account = parent
                account.account_number = account_data.get("account_number")
                account.account_type = account_data.get("account_type")
                account.root_type = current_root_type
                account.report_type = account_data.get("report_type")
                account.is_group = account_data.get("is_group", 0)

                # เก็บชื่อภาษาไทยใน Custom Field
                if account_data.get("account_name_th"):
                    account.account_name_th = account_data["account_name_th"]

                account.flags.ignore_permissions = True
                account.insert()

                # Recursive สำหรับ Child Accounts
                create_accounts(account_data, account.name, current_root_type)

        create_accounts(chart_data)
        rebuild_tree("Account", "parent_account")

3. สร้าง Auto-Installer

สร้างไฟล์ coa_installer.py สำหรับติดตั้งอัตโนมัติ:

import frappe
import os

def install_chart_of_accounts(company_name: str, template_name: str = "thai_standard"):
    """ติดตั้งผังบัญชีอัตโนมัติ"""

    # ตรวจสอบว่าบริษัทมีบัญชีอยู่แล้วหรือไม่
    existing = frappe.db.count("Account", {"company": company_name})
    if existing > 0:
        frappe.msgprint(f"บริษัท {company_name} มี {existing} บัญชีอยู่แล้ว")
        return

    # โหลด Template
    template_path = frappe.get_app_path(
        "your_app",
        "accounts",
        "chart_of_accounts",
        f"{template_name}.csv"
    )

    if not os.path.exists(template_path):
        frappe.throw(f"ไม่พบ Template: {template_path}")

    from your_app.overrides.chart_of_accounts_importer import ChartOfAccountsImporter

    importer = ChartOfAccountsImporter()
    accounts = importer.generate_data_from_csv(template_path)
    chart_data = importer.build_forest(accounts)
    importer.import_coa(company_name, chart_data)

    frappe.db.commit()
    frappe.msgprint(f"ติดตั้ง {len(accounts)} บัญชี สำหรับ {company_name} เรียบร้อย")

4. ตั้งค่า hooks.py

# Override COA Functions
override_whitelisted_methods = {
    "erpnext.accounts.doctype.account.chart_of_accounts.importer.get_charts_for_country":
        "your_app.accounts.chart_of_accounts.get_charts_for_country",
    "erpnext.accounts.doctype.account.chart_of_accounts.importer.get_chart":
        "your_app.accounts.chart_of_accounts.get_chart",
}

# ติดตั้งอัตโนมัติเมื่อสร้างบริษัท (Optional)
doc_events = {
    "Company": {
        "after_insert": "your_app.setup.coa_installer.install_chart_of_accounts"
    }
}

5. รูปแบบ CSV Template

สร้างไฟล์ CSV 10 คอลัมน์:

account_name,account_name_th,parent_account,account_number,is_group,account_type,root_type,report_type,account_currency,description_th
Assets,สินทรัพย์,,1,1,,Asset,Balance Sheet,THB,หมวดสินทรัพย์
Current Assets,สินทรัพย์หมุนเวียน,Assets,11,1,,Asset,Balance Sheet,THB,
Cash,เงินสด,Current Assets,1101,0,Cash,Asset,Balance Sheet,THB,บัญชีเงินสด
Bank Accounts,เงินฝากธนาคาร,Current Assets,1102,1,Bank,Asset,Balance Sheet,THB,
Liabilities,หนี้สิน,,2,1,,Liability,Balance Sheet,THB,หมวดหนี้สิน
Equity,ส่วนของผู้ถือหุ้น,,3,1,,Equity,Balance Sheet,THB,หมวดทุน
Income,รายได้,,4,1,,Income,Profit and Loss,THB,หมวดรายได้
Expenses,ค่าใช้จ่าย,,5,1,,Expense,Profit and Loss,THB,หมวดค่าใช้จ่าย

สร้าง Custom Field สำหรับชื่อภาษาไทย

ใน App ของคุณ ต้องสร้าง Custom Field account_name_th บน Account DocType:

{
  "doctype": "Custom Field",
  "dt": "Account",
  "fieldname": "account_name_th",
  "fieldtype": "Data",
  "label": "Account Name (Thai)",
  "insert_after": "account_name"
}

การแก้ไขปัญหา

บัญชีไม่ถูก Import

ตรวจสอบ Encoding ของไฟล์ CSV (ต้องเป็น UTF-8)
ตรวจสอบจำนวนคอลัมน์
Parent Account ต้องถูกสร้างก่อน Child

Tree Structure พัง

bench --site your-site.local console

from frappe.utils.nestedset import rebuild_tree
rebuild_tree("Account", "parent_account")

Custom Field ไม่ถูกบันทึก

ตรวจสอบว่า Custom Field account_name_th มีอยู่บน Account DocType
ตรวจสอบ Permissions

สรุป

การ Override Chart of Accounts ช่วยให้เราสามารถ:

ใช้ผังบัญชีมาตรฐานไทย
มีชื่อบัญชีทั้งภาษาอังกฤษและภาษาไทย
Import จาก CSV ได้สะดวก
ติดตั้งอัตโนมัติเมื่อสร้างบริษัท